4 . فقيه متضلّع آية الله سيد أبو تراب خوانسارى ( م 1364 ) در شرح نجاة العباد مىنويسد : أنّ قواعدهم - التي هي مبنى استخراج رؤية الأهلّة - قواعد مضبوطة وليست مبنيّة على الحدس أصلا ، بل إنّما هي مبنيّة على الحساب والرصد الذي هو أمر حسّى بفيد القطع جدّا . . . فدعوى أنها مطلقا مبنيّة على الحدس الظنّي ، وأنّهم مطلقا يدّعون الظنّ لا القطع ، وأنّهم يثبتون درجة القمر خاصّة لأعمالهم لا الرؤية ، كلّها كما ترى ممنوعة . ومنشؤها عدم الاطّلاع بالفنّ كما لا يخفى . « 1 » 5 . حضرت امام خمينى ( م 1409 ) در حاشيهء عروه مرقوم داشته است : « بعض قواعدها يفيد العلم إن أتقنت مقدّماته » « 2 » . بيفزايم كه هيويان ، كارشناس وأهل خبرهء أموري مانند رؤيت هلال ، خسوف ، كسوف ، تشخيص جهت قبله ، بودن قمر در عقرب ومانند آن هستند وبه أهل خبره بودن آنان عده‌اى از فقيهان تصريح كرده‌اند از جمله آية الله سيد احمد خوانسارى ، آنجا كه گويد : « . . . فيشكل رفع اليد عن قولهم مع أنّهم أهل الخبرة » . « 3 » مىدانيم كه دقّت محاسبات هيوى ونرم‌افزارهاى نجومى روزگار ما ، خيلى بيش از دقت محاسبات پيشينيان است . براي ملموس‌تر شدن دقّت اين گونه نرم‌افزارها ، به بيان يك مثال تطبيق تاريخي دربارهء مشخّصات هلال ، از نرم‌افزار نجوم اسلامى اكتفا مىكنم : أبو علي بن راشد گويد : « براي امام هادي عليه السلام نوشته‌اى فرستادم وتاريخ سه شنبه يك روز مانده به آخر شعبان را روى آن ثبت كردم . اين واقعه در سال 232 اتفاق افتاد . در آن سال چهار شنبه يوم الشكّ بود وأهل بغداد پنج شنبه را روزه گرفتند وبه من خبر دادند شب پنج شنبه در حالي هلالي را ديده‌اند كه پس از ناپديد شدن شفق ، مكث زيادى داشته است . من معتقد شدم كه [ هر چند ] روزه از پنج شنبه شروع شد ، [ ولى ] ماه در بغداد از چهار شنبه آغاز شده بوده است » . پس امام عليه السلام به من نوشت : « خداوند بر

--> ( 1 ) . رؤيت هلال ، ج 4 ، ص 2509 - 2510 . ( 2 ) . العروة الوثقى ، ج 2 ، ص 301 ، مسألهء 1 . ( 3 ) . جامع المدارك ، ج 2 ، ص 200 .